Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przystąpienia Polski do Funduszu Rozwoju Społecznego Rady Europy

   W odpowiedzi na pismo nr SPS-0202-790/98 z dnia 3 lipca 1998 r. w sprawie interpelacji pana posła Jerzego Jaskierni wyjaśniam, co następuje:    1. Prezes Rady Ministrów skierował w dniu 13 lipca br. do marszałka Sejmu projekt ustawy o ratyfikacji Statutu Funduszu Rozwoju Społecznego Rady Europy z prośbą o rozpatrzenie w trybie pilnym. Oczekiwane jest, iż Sejm rozpatrzy ww. projekt ustawy do końca lipca br., tak aby podpisanie przez prezydenta RP dokumentu ratyfikacyjnego mogło nastąpić przed dniem 18 sierpnia br., tj. przed datą, w której upływają preferencyjne warunki przystąpienia Polski do funduszu.    2. Statut Funduszu Rozwoju Społecznego Rady Europy jest nietypowym dokumentem prawnym tworzącym instrument finansowy Rady Europy podlegający nadzorowi jej najwyższych organów. Spowodowało to rozbieżne stanowiska wśród zainteresowanych ministrów co do trybu, w jakim przyjęcie tego dokumentu powinno nastąpić, między innymi w związku z uchwaleniem nowej konstytucji i koniecznością opracowania nowych procedur prawnych wcielających w życie postanowienia tej konstytucji.    Rada Ministrów wyraziła zgodę na przystąpienie do funduszu w dniu 9 grudnia 1997 r. Następnie, po przeprowadzeniu niezbędnych uzgodnień międzyresortowych, Rada Ministrów podjęła w dniu 7 maja 1998 r. uchwałę w sprawie trybu ratyfikacji - uznając, iż ratyfikacja ta nie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie.    Zgodnie z art. 89 ust. 2 konstytucji prezes Rady Ministrów powiadomił o tym fakcie Sejm, który z kolei przedstawił odmienne stanowisko co do trybu ratyfikacji, proponując dokonanie ratyfikacji w trybie art. 89 ust. 1 pkt 3 konstytucji.    Mając świadomość braku jednoznacznej wykładni przepisów konstytucyjnych co do przesłanek wpływających na wybór trybu ratyfikacji, Rada Ministrów zdecydowała skierować wniosek o ratyfikację Statutu Funduszu Rozwoju Społecznego Rady Europy w trybie zaproponowanym przez Sejm, tak aby możliwe było dokonanie ratyfikacji przed wspomnianym wyżej terminem wygaśnięcia preferencyjnych warunków przystąpienia.    3. Sam fakt kontynuacji procesu przystępowania Polski do Funduszu Rozwoju Społecznego Rady Europy można znać za pozytywną ocenę jego działalności. O tym, że nie jest to odosobniona pozytywna opinia świadczyć mogą przykłady kolejnych państw Europy Środkowej i Wschodniej stających się członkami funduszu. Przedstawione w raporcie za 1997 r. wyniki funduszu są bardzo dobre. W porównaniu z 1996 r. liczba zatwierdzonych projektów wzrosła o 48%, a kwota udzielonych kredytów o 39%.    Pewne zastrzeżenia może natomiast budzić zestawienie projektów zaaprobowanych przez fundusz - tak pod względem państw - pomysłodawców, jak i przeznaczenia pożyczek. Według raportu Rady Zarządzającej, obejmującego rok 1997, 73% wszystkich zatwierdzonych projektów pochodziło z krajów wysoko rozwiniętych (Niemcy - 33,3%, Włochy - 19,9%, Francja - 19,8%). Podobna sytuacja dała się zauważyć w przypadku pożyczek. 35% ich wszystkich otrzymały Niemcy, 22% Francja, 17% Hiszpania, 8% Włochy - a więc państwa zamożne. Dla porównania: Bośnia i Hercegowina otrzymały 2 pożyczki, Litwa - jedną, wśród beneficjentów jest też Bułgaria, Rumunia i Słowenia.    Ministerstwu Spraw Zagranicznych nie są znane powody takiego rozdziału środków 1997 r. Jest to jednak sygnał, iż projekty, z którymi występuje się do funduszu powinny być bardzo dobrze przygotowane. Nie można oczekiwać w tym względzie żadnej pobłażliwości. O ile zatem fundusz wyraźnie się rozwija, obejmując swym zasięgiem coraz większy obszar Europy - co może być odczytywane jako pozytywna ocena jego działalności - o tyle należy pamiętać, że samo przystąpienie, a następnie przedłożenie jakiegoś projektu nie jest jednoznaczne z otrzymanie pożyczki.    4. Jedną z decyzji II Szczytu Państw i Rządów Krajów Rady Europy, zapisaną w planie działania, jest aktywne włączenie funduszu do realizacji idei społecznej kohezji w Europie. Oznacza to w praktyce ukierunkowanie działalności funduszu na projekty w sferze społecznej, wykraczające poza tradycyjnie związane z pomocą dla uchodźców i ofiar klęsk żywiołowych oraz związane z tworzeniem nowych miejsc pracy.    Rekomendacja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 1378 (1998) odnotowuje ten fakt, ale jednocześnie wykazuje, że podstawowe cele, dla realizacji których Fundusz Rozwoju Społecznego został powołany obejmują coraz mniejszy procent przyznawanych kredytów. Wyjściem z tej pewnego rodzaju sprzeczności wydaje się zwiększenie środków funduszu między innymi właśnie przez przyciąganie nowych członków i rozwój współpracy z innymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi.    5. Cele powołania FRS zostały wyraźnie określone w jego statucie. Precyzuje on również kategorie podmiotów, którym udzielane są pożyczki - generalnie konkretnemu państwu członkowskiemu. Wykorzystanie zatem funduszu do przedsięwzięć w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego staje się problematyczne, chyba że stosowny projekt przedstawi państwo z tego terenu i bezpośrednio tym zainteresowane. Rekomendacja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 1378 (1998) w pkt. 7 (m) zleca Komitetowi Ministrów przestudiowanie możliwości użycia środków finansowych funduszu do rozminowywania. Problem nie jest jednak oczywisty, gdyż nie jest jasne, kto formalnie ma zgłosić taki projekt i kto zagwarantuje spłatę kredytów. W konkretnie zasygnalizowanym przez pana posła przypadku rozminowywania terenów wojennych na Bałkanach mogłaby ewentualnie zostać udzielona nieoprocentowana pożyczka z Rachunku Awaryjnego, przeznaczonego na finansowanie pilnych potrzeb uchodźców i przesiedleńców, ofiar działań wojennych lub będących w innych szczególnych warunkach.    6. Za przystąpieniem przez Polskę do Funduszu Rozwoju Społecznego Rady Europy przemawiają przede wszystkim ekonomiczne korzyści dla naszego kraju. Wraz z przystąpieniem do funduszu będziemy mieli możliwość uzyskania kredytów na korzystnych warunkach rynkowych (0,2% marży) oraz preferencyjnych kredytów w ramach Selective Trust Account (dotowanie oprocentowania kredytów przeznaczonych na finansowanie projektów odpowiadających priorytetowym celom funduszu, tj. pomoc dla uchodźców, ofiar wojny i klęsk żywiołowych). Szczególnie ważne wydaje się to wciąż w kontekście likwidacji skutków powodzi oraz związaną z tym potrzebą zapewnienia źródeł finansowania zadań realizowanych w ramach narodowego Programu Odbudowy i Modernizacji.    Istotny jest także fakt, że wysokość udzielanych przez fundusz pożyczek nie zależy od wysokości wkładu wniesionego przez dane państwo do FRS, a od projektów przedkładanych do sfinansowania.    Równie ważny jest fakt, że przystępując do Funduszu Rozwoju Społecznego przystępujemy do instytucji będącej instrumentem finansowym Rady Europy, fakt ten można więc potraktować jako swego rodzaju dopełnienie naszego członkostwa w Radzie Europy.    Minister    Bronisław Geremek    Warszawa, dnia 15 lipca 1998 r.