Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zadłużenia sfery budżetowej

   Odpowiadając na interpelację pana posła Jerzego Jaskierni w sprawie zadłużenia sfery budżetowej, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień na postawione pytania:    Pytanie 1. Jak kształtuje się w chwili obecnej rzeczywiste zadłużenie sfery budżetowej?    Na koniec grudnia 1997 r. zobowiązania ogółem wynosiły 3596,2 mln zł, w tym zobowiązania z lat ubiegłych (przed 1997 r.) wynosiły 321,4 tys. zł, a pozostała część (3274,8 tys. zł) to zobowiązania powstałe w ciągu roku 1997.    Największą część zobowiązań (87,7%) stanowią zobowiązania w dziale 85 - Ochrona zdrowia (wydatki na ochronę zdrowia w budżetach wojewodów). Pomimo przeprowadzonej w tym dziale akcji oddłużenia, na którą wydatkowano w 1997 r. aż 1750 mln zł, rok 1997 zamknął się zadłużeniem w wysokości 3153,2 mln zł, w tym 300 mln zł pochodziło jeszcze z okresów wcześniejszych, a 2853,2 mln zł to zadłużenia, jakie poczyniły jednostki ochrony zdrowia w 1997 r. Z tej kwoty 2724 mln zł stanowią zobowiązania wymagalne. Kwota ta w prawie równych częściach dzieli się na zadłużenie z tytułu dopłat do leków dla uprawnionych (1070 mln zł) oraz wydatki na zakup towarów, usług i sprzętu (1654,6 mln zł).    Drugą co do wielkości grupą jednostek zadłużonych są kuratoria oświaty (niecałe 200 mln zł).    Pytanie 2. Jakie tendencje wystąpią w tym zakresie w 1998 r. i z jakim stanem na koniec 1998 r. rząd się liczy?    Pytanie 3. Jakie działania zamierza podjąć rząd, by doprowadzić do likwidacji corocznego odtwarzania sytuacji zadłużenia sfery budżetowej, pomimo podejmowanych w tym zakresie działań, które mają wyeliminować to zjawisko?    Rząd wielokrotnie deklarował, że nie podejmie już nowych działań na rzecz oddłużenia, natomiast zaostrza kontrolę prawidłowości wydatków. W ordynacji podatkowej ograniczono możliwości regulowania zobowiązań podatkowych w drodze rekompensaty wierzytelnościami wobec skarbu państwa. Jest to działanie zmniejszające atrakcyjność handlu długami jednostek sfery budżetowej. Bieżąco minitorowane są zobowiązania jednostek, co powinno ograniczać tempo narastania zobowiązań. Całkowita likwidacja zjawiska wymaga jednak zdecydowanego, negatywnego osądu przez opinię publiczną, co dotychczas nie miało miejsca, zwłaszcza w stosunku do jednostek ochrony zdrowia.    Trudno obecnie ocenić, w jakim stopniu podejmowane działania dyscyplinujące wpłyną na narastanie zobowiązań w 1998 r. oraz, jaki wpływ będzie miało przekształcanie jednostek służby zdrowia w zakłady samodzielne. Należy też wyjaśnić, że dla bieżącego deficytu budżetowego znaczący jest przyrost zobowiązań w ciągu roku. Problem zadłużeń w służbie zdrowia wymaga specjalnego rozwiązania i nad takim pracują zespoły ekspertów zarówno w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej, jak i w Ministerstwie Finansów.    Pytanie 4. Czy zawarty w uchwalonym przez Sejm budżecie wskaźnik zakładanego zadłużenia budżetowego ukazuje planowany realny deficyt, tj. uwzględnia również skutki przewidywanego zadłużenia sfery budżetowej?    W analizach dotyczących zadłużenia budżetu państwa uwzględnia się zobowiązania jednostek budżetowych (vide tablice dotyczące zadłużenia publikowane w uzasadnieniu do ustawy budżetowej oraz w autopoprawce z listopada 1997 r. w uzasadnieniu). W deficycie budżetowym kolejnych lat uwzględniać należy przyrost zobowiązań; zakłada się działania dyscyplinujące, o których mowa wyżej, nie spowodują przyrostu zadłużenia jednostek.    Pytanie 5. Jak tendencja w sferze zadłużenia sfery budżetowej rysuje się w odniesieniu do poszczególnych resortów?    Jak wyjaśniono wyżej, w pkt. 1, problemem znaczącym są zobowiązania jednostek ochrony zdrowia. W pozostałych resortach i w budżetach wojewodów zobowiązania innych jednostek są możliwe do przezwyciężenia (spłacenia) z bieżących wydatków, zaplanowanych na 1998 r.    Pytanie 6. Czy wskaźnik deficytu budżetowego, podawany przez kraje członkowskie Unii Europejskiej, ukazuje deficyt sensu stricto, czy też obejmuje wszystkie zjawiska składające się na faktyczny stan zadłużenia?    Traktat z Maastricht oraz wydane później regulacje Unii Europejskiej uszczegóławiające ˝procedurę nadmiernego deficytu˝ - m.in. rozporządzenie Rady nr 3605/93 z dnia 22 listopada 1993 r. oraz rozporządzenie Rady nr 2223/96 z dnia 25 czerwca 1996 r. o Europejskim Systemie Krajowych i Regionalnych Rachunków we Wspólnocie, posługują się pojęciem deficytu sektora instytucji rządowych oraz samorządowych (General Government Sector). Jest to pojęcie szersze od pojęcia deficytu budżetu państwa obecnie stosowanego w Polsce najczęściej. Zdefiniowany w Unii Europejskiej deficyt sektora rządowego odnosi się nie tylko do budżetu centralnego, ale obejmuje także budżety gmin, funduszy celowych oraz państwowej i gminnej gospodarki pozabudżetowej.    Deficyt sektora dla 1998 r. jest w Polsce szacowany na ok. 3,5% PKB. Składają się nań: deficyt budżetu państwa ujęty w ustawie budżetowej (dochody minus wydatki i wpływy z prywatyzacji) wynoszący 2,7% PKB, rozliczenia kapitałowe (tzn. zmiany zobowiązań jednostek budżetowych, emisje obligacji restrukturyzacyjnych, odsetki skapitalizowane, różnice kursowe) wynoszące 0,6% PKB oraz wynoszący 0,2% PKB niedobór środków w innych częściach sektora rządowego (funduszach celowych, gminach, gospodarce pozabudżetowej). Tak liczony wynik sektora rządowego wynosił w 1992 r. 7,1% PKB i do 1995 r. zmniejszył się do 3,0% PKB. Było to przede wszystkim spowodowane spadkiem (z 8,1% PKB do 3,8% PKB) deficytu budżetu państwa. W latach 1996 i 1997 ujemny wynik sektora osiągnął 4,4% oraz 4,2% PKB, odpowiednio. Przyczyną były przede wszystkim rozliczenia kapitałowe oraz rosnący ujemny wynik finansowy w innych częściach sektora. W wyniku sektora publicznego w Polsce istotną rolę odgrywają rozliczenia wynikające z różnic kursowych i związanego ze zmianami kursu walutowego przyrostu lub spadku złotowej wartości zadłużenia denominowanego w walutach zagranicznych. W przyszłości ten składnik będzie odgrywał malejącą rolę.    Pytanie 7. Jakie mechanizmy systemowe stosują kraje Unii Europejskiej w przeciwdziałaniu zadłużenia sfery budżetowej?    Można tu odpowiedzieć bardzo krótko - dyscyplinują wydatki budżetowe. Temu celowi służą różne procedury:    1) analiza wydatków w ciągu roku,    2) ograniczenia w dokonywaniu zmian w toku wykonywania budżetu,    3) wykorzystywanie mechanizmów rynkowych w wypełnianiu zadań sektora budżetowego,    4) upoważnienie ministra finansów do wyrażania zgody co do ważniejszych wydatków (inwestycyjnych przede wszystkim),    5) wieloletnie planowanie budżetowe jako podstawa do tworzenia budżetu rocznego.    Część tych rozwiązań jest wdrażana w Polsce obecnie.    Pytanie 8. Jak poziom faktycznego deficytu budżetowego może rzutować na negocjacje polskie w sprawie członkostwa do Unii Europejskiej?    Oczywiście Polska musi dążyć do spełnienia warunków konwergencji (deficyt sektora zredukowany do 3% PKB). Wymaga to opracowania wieloletniej strategii finansowej, dzięki realizacji której zostanie zagwarantowane trwałe zmniejszenie relacji wyniku ujemnego sektora do PKB. Podstawowym środkiem realizacji tego celu jest równoważenie budżetu państwa, a tym samym zmniejszanie zobowiązań wynikających z obsługi długu publicznego oraz dyscyplinowanie wydatków. Rząd opracowuje taką strategię, która do roku 2002-2003 umożliwi ograniczenie deficytu sektora prawie do zera.    Podsekretarz stanu    Halina Wasilewska-Trenkner    Warszawa, dnia 17 marca 1998 r.