Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyszłości izb rolniczych w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 11 października 1999 r., znak: SPS-0202-2166p/99, ponowną interpelację posła Jana Kulasa w sprawie przyszłości izb rolniczych w Polsce, skierowaną do ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej, uprzejmie przedstawiam stanowisko w poszczególnych kwestiach poruszanych w interpelacji.    1. Jakie działania i środki podejmuje pan minister, aby rzeczywiście podnieść rangę i znaczenie samorządu rolniczego?    Reforma administracyjna wprowadzona od 1 stycznia 1999 r. spowodowała konieczność zmiany istniejących struktur samorządu rolniczego i dostosowania ich do nowego podziału kraju.    Minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej, pomimo zgłaszanych różnych projektów dotyczących struktury izb rolniczych, jednoznacznie prezentował pogląd, że samorząd rolniczy musi być silnym partnerem dla administracji rządowej i wobec tego sugerował powstanie 16 wojewódzkich izb rolniczych.    Zarządy wielu izb rolniczych miały w tej sprawie odmienne stanowisko, tj. aby rok 1999 był rokiem przejściowym, w którym nic nie należałoby zmieniać w strukturach izb, a nową strukturę dostosowaną do podziału administracyjnego wprowadzić od 2000 r. wraz z przekazaniem izbom większych kompetencji.    Minister argumentował, że izba rolnicza powinna być ważnym partnerem wojewodów, marszałków i przewodniczących sejmików, szczególnie przy opracowywaniu strategii rozwoju poszczególnych nowych województw, co przy funkcjonowaniu kilku izb w województwie byłoby bardzo trudne.    Zgodnie z ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (DzU nr 162, poz. 1126) terenem działania izby rolniczej stał się obszar nowego województwa. Ta sama ustawa zdecydowała o tym, że członkowie walnych zgromadzeń dotychczasowych izb rolniczych zachowali swe mandaty do czasu nowych wyborów i na nadzwyczajnych posiedzeniach walnych zgromadzeń dokonali wyboru nowych zarządów izb rolniczych, komisji rewizyjnych oraz delegatów do Krajowej Rady Izb Rolniczych.    Minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej zwołał w dniu 17 marca br. posiedzenie nowej Krajowej Rady Izb Rolniczych, na którym dokonano wyboru zarządu oraz komisji rewizyjnej. Od tego momentu kilkakrotnie minister oraz przedstawiciele kierownictwa ministerstwa spotykali się z zarządem KRiR omawiając istniejącą trudną sytuację w rolnictwie oraz przygotowywane rozwiązania prawno-organizacyjne mające na celu poprawę warunków pracy i życia ludności wiejskiej. Kolejne spotkania ministra z KRiR przewiduje się w pierwszej dekadzie listopada br. Organizatorem spotkania będzie Mazowiecka Izba Rolnicza, a jego tematyka będzie dotyczyć:    - poszerzenia współpracy ministra rolnictwa i rozwoju wsi z KRiR,    - kwestii przejęcia ośrodków doradztwa rolniczego przez izby rolnicze, poza ośrodkami wchodzącymi w skład Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich,    - problematyki przygotowania polskiego rolnictwa do wejścia Polski do UE.    Doceniając wiedzę i zaangażowanie członków KRiR, minister zaprasza ich do prac w zespołach i grupach roboczych, w tym również na posiedzenia rządowego Zespołu do Spraw Wsi oraz do prac zespołu negocjującego dokument pt. ˝Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝.    W swej opinii na temat paktu Krajowa Rada Izb Rolniczych z uznaniem przyjęła przedłożenie przez rząd dokumentu określającego niezbędne kierunki zmian na wsi w okresie średnio- i długoterminowym oraz zawierającego szereg konkretnych inicjatyw mających na celu poprawę warunków życia na wsi i wyrównywania szans rozwoju mieszkańców obszarów wiejskich w stosunku do mieszkańców miast. Zarząd KRiR w swojej opinii przede wszystkim zadeklarował chęć aktywnego włączenia się izb rolniczych w prace nad końcową wersją paktu oraz w proces monitorowania jego realizacji.    Zgodnie z ustawą o izbach rolniczych (DzU z 1996 r. nr 1, poz. 3, z 1997 r. nr 121, poz. 770, z 1998 r. nr 106, poz. 668 oraz nr 162, poz. 1126) minister sprawuje nadzór nad działalnością KRiR na podstawie kryterium zgodności z prawem, nie ingerując w jej działalność.    Odrębnym zagadnieniem jest wspieranie przez ministra działalności KRiR na płaszczyźnie współpracy zagranicznej; kwestie te omówione są w dalszej części (w odniesieniu do pytania nr 5).    2. Dlaczego tak wolno przebiegają prace nad nowelizacją ustawy o izbach rolniczych? Kiedy odpowiedni projekt ustawy zostanie skierowany do Sejmu? Jakie rozwiązania legislacyjne uznaje pan minister za najpilniejsze?    W Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej przygotowany został we współpracy z KRiR projekt ustawy o zmianie ustawy o izbach rolniczych oraz o zmianie niektórych ustaw.    Obecnie trudno przesądzić o terminie skierowania projektu do Sejmu, ponieważ trwa dyskusja dotycząca usytuowania ośrodków doradztwa rolniczego nie wchodzących w skład Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich. W projekcie ustawy, o którym mowa wyżej, przyjęto:    1) poszerzenie Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich, tak aby w każdym województwie było jedno Regionalne Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (obecnie regionalne centra są tylko w 6 województwach),    2) przekazanie izbom rolniczym prowadzenia ośrodków doradztwa rolniczego, które nie wejdą w skład Krajowego Centrum.    Minister spraw wewnętrznych i administracji, przygotowując projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872 z późn. zm.), zapisał przekazanie wszystkich ośrodków doradztwa rolniczego niewchodzących w skład Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich samorządom wojewódzkim. Propozycja ta została oprotestowana przez ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej i ostatecznie nie znalazła się w projekcie ustawy (druk nr 1378) skierowanym przez rząd do Sejmu RP. Rada Ministrów zdecydowała, że w listopadzie br. zostanie powołany specjalny zespół do przygotowania zmian kompetencyjnych w zakresie organów administracji publicznej. Dlatego też prace nad projektem ustawy zostały wstrzymane do chwili, gdy zostanie wypracowana ogólna koncepcja funkcjonowania ośrodków doradztwa rolniczego. Przewiduje się zakończenie prac nad tą koncepcją do końca listopada br.    Istnieje potrzeba poszerzenia uprawnień izb rolniczych w celu zwiększenia ich wpływu na kształtowanie i realizację polityki rolnej, co wiąże się z koniecznością zmian szeregu ustaw.    Sprawdzianem możliwości merytorycznych i organizacyjnych izb rolniczych był zaproponowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej i przetestowany w wybranych województwach program pilotażowy, który pozytywnie ocenił skuteczność realizowania zadań zleconych samorządowi rolniczemu przez administrację rządową.    Jednocześnie w 9 województwach realizowano drugi program pilotażowy polegający na dysponowaniu przez izby rolnicze dotacjami do nawozów wapniowych i wypłacaniu tych środków rolnikom.    Oba programy pilotażowe dały pozytywną odpowiedź w kwestii podołania przez samorząd rolniczy zadaniom decyzyjnym i administracyjnym.    Do najważniejszych rozwiązań zawartych w projekcie ustawy należy uznać te, które przewidują, że izby rolnicze będą współdecydować o:    - funkcjonowaniu doradztwa rolniczego,    - wykorzystaniu terenowego funduszu ochrony gruntów rolnych,    - przeznaczeniu gruntów rolnych na cele nierolnicze,    - nabywaniu nieruchomości rolnych przez cudzoziemców.    Jednocześnie w projekcie proponuje się, aby przedstawiciele izb rolniczych weszli w skład:    - Rady Rolników w KRZS,    - Rady ARR,    - Naczelnej Rady Zatrudnienia,    - Państwowej Rady Ochrony Przyrody.    W projekcie są też zaproponowane zmiany organizacyjne usprawniające funkcjonowanie izb rolniczych. Do najistotniejszych zaliczyć można:    - ograniczenie liczebności walnych zgromadzeń, które obecnie liczą średnio ok. 300 osób,    - ujednolicenie kadencji organów izb rolniczych, co ułatwi pracę Krajowej Radzie Izb Rolniczych.    3) W jaki sposób zamierza pan minister doprowadzić do niezależności finansowej izb rolniczych?    Propozycja prowadzenia przez izby rolnicze swobodnej działalności gospodarczej, uzasadniana koniecznością zabezpieczenia izbom środków finansowych niezbędnych do ich funkcjonowania, budzi wiele wątpliwości.    Dodatkowe źródło dochodu nie powinno przesłonić celu i funkcji izb rolniczych, które można sprowadzić do jak najpełniejszej ochrony praw i interesów wszystkich rolników, a zatem tworzenia poważnego lobby działającego na rzecz rolnictwa. Takie też działania podejmują istniejące w innych krajach izby rolnicze.    Ustawa o izbach rolniczych dopuszcza działalność gospodarczą izb w formie uczestniczenia (posiadania udziałów lub akcji) w spółkach Prawa handlowego, przy czym dochód z tej działalności może być przeznaczony jedynie na realizację zadań ustawowych i statutowych izby. Zapis ten jest prawidłowy, zabezpieczający izbom w stopniu wystarczającym ewentualne dodatkowe źródło dochodu.    4) Z perspektywy niskiej frekwencji wyborczej do izb rolniczych zapytuję, jakie są realne możliwości Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w promocji samorządu rolniczego wśród polskich rolników?    Obecna ocena możliwości skutecznego działania izb rolniczych, ich uprawnień i kompetencji, nie jest wysoka wśród rolników.    Obserwując dotychczasową pracę izb rolniczych, nie można oprzeć się wrażeniu, że koncentrują się one przede wszystkim na działaniach o charakterze konsultacyjno-opiniodawczym oraz na wysuwaniu postulatów.    Wiele zarządów izb oraz komisji problemowych w zasadzie postuluje i wysuwa wnioski, które następnie kieruje do najwyższych organów państwa. Zbyt mało jest konstruktywnych inicjatyw kierowanych do władz lokalnych, a przede wszystkim propozycji możliwych do realizacji we własnym zakresie.    Izby rolnicze w stopniu mniejszym, niż należałoby oczekiwać, zajmują się inicjatywami ułatwiającymi pracę i życie samych rolników, np. w formie organizowania grup producenckich, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, tworzenia rynków zbytu produktów rolnych.    Biorąc powyższe pod uwagę, Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej dostrzega konieczność poszerzenia dotychczasowych uprawnień izb rolniczych również pod kątem zwiększenia ich wpływu na kształtowanie i realizację lokalnej polityki rolnej.    Dlatego realizacja planowanych poszerzonych uprawnień przez izby rolnicze będzie najwłaściwszą promocją samorządu rolniczego. Wykorzystanie natomiast tej szansy będzie zależało od samych izb rolniczych, które będą musiały zaprezentować się w nowej roli jako jednostki władzy samorządowej uprawnionej do podejmowania decyzji w sprawach publicznych.    5) W jaki sposób Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej ułatwia i popularyzuje współpracę polskich izb rolniczych z samorządem rolniczym w państwach Unii Europejskiej?    Na szczególną uwagę zasługują bogate, partnerskie kontakty polskich izb rolniczych z izbami krajów Europy Zachodniej, zwłaszcza niemieckimi i francuskimi. Dobrym tego przykładem może być bliska współpraca Krajowej Rady Izb Rolniczych ze Stałym Zgromadzeniem Francuskich Izb Rolniczych. Odbyły się cztery spotkania z cyklu pod nazwą ˝Polsko-francuskie Forum Rolnicze˝, których ideą było nawiązywanie ścisłych dwustronnych kontaktów między polskimi i francuskimi izbami rolniczymi. Były one efektem podpisanego przez ministra rolnictwa, rybołówstwa i wyżywienia Francji oraz ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej memorandum dotyczącego m.in. współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy francuskimi i polskimi organizacjami rolników.    W lipcu br. odbyło się w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej spotkanie pana Jeana Claude'a Sabina, wiceprezesa Stałego Zgromadzenia Francuskich Izb Rolniczych oraz ambasadora Republiki Francuskiej w Polsce, z członkami kierownictwa ministerstwa i prezesem Krajowej Rady Izb Rolniczych. Tematem było omówienie głównych kierunków współpracy polskich i francuskich izb rolniczych po zmianach struktury organizacyjnej polskich izb.    Przedstawiciele Krajowej Rady Izb Rolniczych we wrześniu br. uczestniczyli w Międzynarodowym Kongresie Rolnictwa Europejskiego w Weronie. W kongresie wziął udział również przedstawiciel ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Kolejny kongres, do którego organizatorów należy Krajowa Rada Izb Rolniczych, odbędzie się w 2000 r. w Krakowie.    Również we wrześniu br. Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zorganizowało spotkanie reprezentantów izb rolniczych i związków zawodowych z przedstawicielami Komitetu Rolniczych Organizacji Zawodowych krajów UE (COPA) i Głównego Komitetu Spółdzielni Rolniczych krajów UE (COGECA), które miało na celu wypracowanie jednolitego stanowiska organizacji rolniczych na temat projektu pn. ˝Pomoc techniczna w rozwoju związków rolniczych, spółdzielczości i organizacji młodych rolników w krajach Europy środkowowschodniej˝.    Wspólnie z KRiR ministerstwo planuje zorganizowanie jeszcze w tym roku wielostronnego spotkania samorządów rolniczych państw CEFTA. W trakcie targów POLAGRA'99 prowadzono rozmowy w tej sprawie z przedstawicielami czeskich izb rolniczych i ustalono, że w związku z rozpoczynającymi się negocjacjami naszych państw w sprawie członkostwa w UE celowe byłoby zorganizowanie spotkania zainteresowanych samorządów rolniczych.    Minister rolnictwa i rozwoju wsi przywiązuje szczególne znaczenie do udziału przedstawicieli resortu we wszystkich spotkaniach polskich izb rolniczych z samorządami rolniczymi państw Unii Europejskiej.    Przykładem powyższego może być udział członka kierownictwa ministerstwa w spotkaniu, które odbyło się 22 października br. w Guayancourt pod Paryżem. Tematyka obejmowała realizację porozumienia o współpracy pomiędzy francuskimi i polskimi izbami rolniczymi oraz możliwości uzyskania na ten cel wsparcia finansowego ze środków PHARE. Omawiano również zasady dalszej współpracy przede wszystkim w zakresie praktycznego stosowania mechanizmów wspólnej polityki rolnej UE bezpośrednio w gospodarstwach rolnych.    Przedstawiciel ministra rolnictwa i rozwoju wsi w swoim wystąpieniu podkreślił rolę organizacji rolniczych w procesie dostosowywania polskiego rolnictwa do wymogów obowiązujących w krajach UE oraz znaczenie współpracy w tym zakresie rolniczego samorządu polskiego z francuskim.    Z wyrazami szacunku    Sekretarz stanu    Henryk Wujec    Warszawa, dnia 2 listopada 1999 r.