Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie prowadzenia skutecznej polityki interwencyjnej na rynku mięsa wieprzowego

   Szanowny Panie Marszałku! Zgodnie z pismem, znak SPS-0202-3285/00, z dnia 17 lutego br. przedstawiam poniżej odpowiedź na interpelację posła Jana Kulasa w sprawie prowadzenia skutecznej polityki interwencyjnej na rynku mięsa wieprzowego.    Rynek mięsa wieprzowego w Polsce kształtuje się pod wpływem sytuacji podażowo-popytowej w kraju oraz bilansu obrotów handlu zagranicznego, zależnego w dużym stopniu od uwarunkowań sytuacji na rynku światowym.    Pogłowie, produkcja i podaż żywca wieprzowego podlegają cyklicznym wahaniom nie tylko w kraju, ale i na świecie. Wahań tych nie da się wyeliminować.    Produkcja żywca wieprzowego w I półroczu 1999 r. zwiększyła się o 9,5% w porównaniu z II półroczem 1998 r. W ostatnich latach eksport wieprzowiny na rynki wschodnie rozwijał się i miał bardzo duży wpływ na rynek krajowy. Już w 1997 r. eksport stanowił 14% produkcji, zaś w I półroczu 1998 r. zwiększył się o dalsze 30%. Kryzys rosyjski w sierpniu 1998 r. spowodował ostre załamanie polskiego eksportu wieprzowiny. Ponieważ nastąpiło to akurat w okresie wzrostowej fazy cyklu świńskiego, na rynku powstała duża nadwyżka podaży nad popytem, powodująca głęboki spadek cen żywca wieprzowego. Spowodowało to konieczność zakupów interwencyjnych. W okresie luty - czerwiec 1999 r. na zlecenie ARR zakupiono 120 tys. ton półtusz wieprzowych po cenie 3 zł i 3,20 zł/kg żywca, w zależności od jakości. Ilość ta stanowiła prawie 20% występującej w tym okresie podaży, a więc był to bardzo duży udział. Na zakupy interwencyjne wydatkowano ponad 672 mln zł.    Duże zakupy interwencyjne przyczyniły się do podwyższenia cen skupu. W styczniu przeciętna cena skupu żywca wieprzowego wynosiła 2,46 zł/kg. W lutym, mimo zwiększenia rejestrowanego skupu o blisko 40%, wzrosła do 2,90 zł/kg dzięki zakupowi przez ARR prawie 34 tys. ton półtusz. Kontynuowanie zakupów interwencyjnych w kolejnych miesiącach pozwoliło w okresie marzec-czerwiec ustabilizować ceny na poziomie około 2,80-2,90 zł/kg. Szacuje się, że gdyby nie było zakupów interwencyjnych, ceny skupu obniżyłyby się do poziomu 2 zł/kg.    W tym samym czasie nastąpiło znaczne pogorszenie warunków eksportu wieprzowiny w wyniku zwiększenia przez UE subsydiów do eksportu i spadku cen na rynku rosyjskim. Od grudnia 1998 r. dopłaty do eksportu mięsa UE podniosła do ponad 2,80 zł/kg, a przetworów z 1 zł do 1,60 zł/kg. Natomiast w efekcie dewaluacji rubla względem dolara istotnie obniżyła się opłacalność eksportu powodując, że ceny w eksporcie mięsa wieprzowego i jego przetworów w 1999 r. były znacznie niższe niż w 1998 r. - mięsa prawie o 64%, a ceny kiełbas o 53%. Spowodowało to, że eksport wieprzowiny w I półroczu 1999 r. był mniejszy o około 40 tys. ton niż w tym samym okresie roku poprzedniego.    Niewyeksportowane mięso zwiększało dodatkowo nierównowagę na rynku krajowym. W tej sytuacji podjęte zostały działania proeksportowe umożliwiające przedsiębiorstwom eksportującym na rynek rosyjski zakupy surowca w kraju po niskich cenach. W celu aktywizacji eksportu ARR od połowy lutego 1999 r. prowadziła sprzedaż na giełdach towarowych mrożonej wieprzowiny na eksport, a od 4 marca wprowadzono również możliwość eksportu półtusz w formie przetworzonej. Ceny sprzedaży wieprzowiny z zapasów agencji z przeznaczeniem na eksport dostosowywano do warunków zbytu na rynku zewnętrznym. W wyniku tak elastycznie prowadzonych działań możliwe było wyeksportowanie nadwyżek rynkowych wieprzowiny i dużej części mięsa pochodzącego z interwencji zgromadzonego na zapasach agencji. Łącznie w 1999 r. wyeksportowano 142 tys. ton wieprzowiny, tj. więcej niż w 1998 r. (129 tys. ton).    Należy podkreślić, że polityka rządu w odniesieniu do rynku wieprzowiny miała charakter wielokierunkowy. Prowadzone działania w ramach interwencji rynkowej wspierane były działaniami podejmowanymi w zakresie polityki handlowo-importowej. Od początku roku zwiększono ochronę rynku krajowego przed importem, podwyższając stawki celne z 60% do najwyższego możliwego poziomu, tj. 83,3%, maks. 0,98 ECU/kg, oraz wycofując preferencje importowe dla Węgier w imporcie mięsa wieprzowego z tego kraju. Wprowadzono ponadto zasadę podziału kontyngentu taryfowego na kwartały, przy czym pozwolenie na przywóz ważne było tylko przez 1 miesiąc. Ustanowiono także automatyczną rejestrację przywozu mięsa i przetworów oraz zwiększono kontrolę weterynaryjną na granicy.    Obecnie można ocenić, że w szczególnie trudnej sytuacji, jaka w ubiegłym roku wystąpiła na rynku wieprzowiny - zarówno krajowym, jak i światowym (nadwyżka podaży i kryzys rosyjski) - uzyskane efekty interwencji na tym rynku były możliwe do osiągnięcia tylko w wyniku zastosowania przez rząd szerokiego zakresu instrumentów w ramach spójnie prowadzonej polityki interwencji rynkowej i polityki importowo-eksportowej. Takie skoordynowane działania pozwoliły zahamować spadek cen rynkowych żywca wieprzowego, chroniąc dochody rolników, a także zagospodarować poprzez eksport zgromadzone zapasy mimo istniejącej dużej konkurencji na rynkach międzynarodowych oraz utrzymać pozycję Polski jako eksportera na tych rynkach.    Stałą obserwację i badanie rynku mięsa wieprzowego zapewniają informacje zbierane w cyklu cotygodniowym przez specjalnie powołane do tego celu instytucje, np. Inspekcję Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ceny skupu żywca, ceny prosiąt, ceny sprzedaży mięsa przez zakłady przemysłu mięsnego), Krajową Rolniczą Informację Rynkową (sprzedaż mięsa na giełdach towarowych - ceny, ilość), Zespół Monitoringu Zagranicznych Rynków Rolnych - FAMU/FAPA (zjawiska i tendencje na światowym rynku wieprzowiny). Ponadto Zakład Badań Rynkowych IERiGŻ opracowuje z udziałem MRiRW oraz ARR raporty rynkowe o rynkach mięsa wydawane dwa razy w roku, przedstawiające kompleksowo aktualny i przewidywany stan rynku wieprzowiny. Bieżące analizy rynku wieprzowiny prowadzi także Agencja Rynku Rolnego, realizując zadania ustawowe. Ministerstwo utrzymuje stałe kontakty i współpracę z rolniczymi związkami zawodowymi i izbami rolniczymi, a przedstawiciele związków i Krajowej Rady Izb Rolniczych są członkami rady ARR, co umożliwia im wyrażanie opinii m.in. w sprawie proponowanych działań interwencyjnych i oceny sytuacji rynkowej.    Analiza uwarunkowań rynkowych wskazuje, że mimo utrzymywania w bieżącym roku wysokiego poziomu ochrony krajowego rynku wieprzowiny, wprowadzonego w 1999 r., sytuacja na tym rynku wymagać będzie interwencji państwa w celu zapewnienia ekonomicznej stabilizacji chowu trzody chlewnej. Świadczy o tym spadkowa tendencja cen żywca wieprzowego w skupie pomimo prowadzonych przez ARR od dnia 3 stycznia br. zakupów półtusz wieprzowych na rezerwy. Do 18 lutego br. agencja zakupiła ok. 35 tys. ton półtusz. Dalszy spadek cen żywca zagrażałby utrzymaniu opłacalności chowu trzody chlewnej i wymaga szybkiego uruchomienia działań interwencyjnych. Pragnę poinformować pana marszałka, że w projekcie ˝Rocznego programu działań interwencyjnych ARR na 2000 r.˝ założono interwencyjne zakupy półtusz wieprzowych na poziomie 40 tys. ton za kwotę 244 mln zł.    Biorąc pod uwagę potrzebę szybkiego uruchomienia interwencji na tym rynku, w dniu 18 lutego wystąpiłem z wnioskiem o podjęcie pilnej decyzji w tej sprawie w formie uchwały Rady Ministrów upoważniającej ARR do podjęcia tego zadania.    Odpowiadając na pytanie posła J. Kulasa dotyczące wielkości środków finansowych na działania interwencyjne ARR w 2000 r., uprzejmie informuję, że agencja przewiduje uzyskać około 577 mln zł ze sprzedaży produktów z zapasów, około 3,6 mln zł z pozostałych przychodów (głównie odzyskanych wierzytelności), 92,8 mln zł budżetowej rekompensaty powodziowej i 330,2 mln zł dotacji budżetowej. Jednocześnie informuję, że na agencji ciążą zobowiązania finansowe wobec banków z tytułu kredytów zaciągniętych w 1998 r. na działania interwencyjne. Wydatki przypadające na pokrycie tych zobowiązań w 2000 r. wynoszą 178,4 mln zł.    Strategia resortu rolnictwa w najbliższych latach w zakresie polityki interwencyjnej państwa na rynkach, w tym rynku wieprzowiny, wynikać będzie ze stanowiska negocjacyjnego przedstawionego przez Polskę Unii Europejskiej w obszarze rolnictwa, w którym koniec 2002 r. zadeklarowany został jako data gotowości Polski do członkostwa do UE. Do tego czasu zobowiązano się wprowadzić rozwiązania prawne i instytucjonalne umożliwiające stosowanie w Polsce instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej. Realizacja tych zobowiązań oznacza m.in. konieczność prowadzenia interwencji na rynkach podstawowych produktów rolnych sposobami zbliżającymi polskie instrumenty polityki rolnej do stosowanych w UE oraz w skali pozwalającej na poprawę sytuacji dochodowej w rolnictwie. Obecnie istnieje dość duża różnica pomiędzy zakresem i sposobami interwencji w Polsce i UE. Dotyczy ona także sposobów interwencji na rynku wieprzowiny. Różnice te dotyczą licencjonowania importu i eksportu, wielkości subsydiowania eksportu, systemu cen instytucjonalnych. Dotychczas nie stosowano dopłat do prywatnego przechowalnictwa mięsa. Wdrażanie tych instrumentów oddziaływania interwencyjnego wymagać będzie zwiększonego zasilania budżetowego, gdyż przy odejściu od interwencyjnego bezpośredniego skupu i sprzedaży mięsa wieprzowego i stosowaniu dopłat do przechowalnictwa oraz dopłat eksportowych (dotacje) nie będzie możliwości nawet częściowego odzyskania zaangażowanych środków na przyszłą interwencję, jak to ma miejsce obecnie. Należy także podkreślić, że wdrażanie nowych instrumentów interwencji wynikających ze Wspólnej Polityki Rolnej wymaga również przeznaczenia dużych środków finansowych z budżetu państwa i środków pomocowych na dostosowanie instytucji - Agencji Rynku Rolnego - administrującej i kontrolującej wykorzystanie środków na interwencję.    Przykładowo, Agencja Rynku Rolnego szacuje, że na wydatki związane z budową systemu teleinformatycznego (sprzęt i oprogramowanie), szkolenia i niezbędne zwiększenie zatrudnienia potrzeba ok. 320 mln zł.    Przedstawiając powyższe informacje i wyjaśnienia, wyrażam jednocześnie przekonanie, że posłowie uwzględnią je w toku prac sejmowych nad ustawami budżetowymi na najbliższe dwa lata.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Andrzej Łuszczewski    Warszawa, dnia 25 lutego 2000 r.