Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie narastającego bezrobocia wśród niepełnosprawnych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana Grzegorza Woźnego, posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie narastania bezrobocia wśród niepełnosprawnych, przekazaną pismem z dnia 28 kwietnia 2000 r., znak: SPS-0202-3850/00, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, pragnę wyjaśnić, iż istotne przepisy podatkowe, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2000 r., wprowadziły zmiany w funkcjonowaniu zakładów pracy chronionej. Niemniej nadal z tym szczególnym statusem wiąże się możliwość uzyskania znacznych preferencji ekonomicznych.    Pracodawcy prowadzący zakład pracy chronionej może m.in. uzyskać z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych:    - dofinansowanie w wysokości do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych,    - pożyczkę na cele inwestycyjne, modernizację lub na restrukturyzację zakładu - z możliwością jej umorzenia w wysokości do 50%,    - dofinansowanie lub refundację wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, u których stwierdzono chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsję, w wysokości 75% najniższego wynagrodzenia,    - zwrot kosztów za szkolenie zatrudnionych osób niepełnosprawnych w związku z koniecznością zmiany profilu produkcji,    - finansowanie części składki na ubezpieczenia społeczne przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,    - zwrot kosztów poniesionych do wysokości 25-krotnego przeciętnego wynagrodzenia za każde stanowisko pracy, poniesionych w związku z organizacją nowych stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych zdolnych do pracy lub przystosowaniem istniejących stanowisk pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych.    Zmiany w funkcjonowaniu zakładów pracy chronionej w oczywisty sposób budzą niepokój wśród pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne. W związku z tym pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych monitoruje sytuację na rynku pracy. Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych wysłało ankiety dotyczące przewidywanych ruchów w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych do wojewodów i pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej. Z danych otrzymanych od wojewodów wynika, iż w okresie od 1 stycznia do 8 maja br. zatrudnienie osób niepełnosprawnych w zakładach, które utraciły status zakładu pracy chronionej na mocy decyzji wojewody, wynosiło 2518 osób, natomiast w zakładach, które na mocy decyzji wojewody otrzymały status zakładu pracy, wynosiło 1276 osób. Na 72 wydane decyzje uchylające status zakładu pracy chronionej:    - 6 decyzji zostało wydanych na skutek przejęcia dotychczasowego zakładu łącznie z pracownikami, w tym osobami niepełnosprawnymi w liczbie 1020 osób przez inne podmioty gospodarcze,    - 4 decyzje zostały wydane na skutek zmiany formy prawnej podmiotów i zatrudnieni pracownicy, w tym osoby niepełnosprawne w liczbie 522, zostali przyjęci przez nowe podmioty gospodarcze.    Z powyższego wynika, że 1542 osoby niepełnosprawne pozostały nadal w zatrudnieniu. Natomiast z pozostałej liczby 976 zatrudnionych osób niepełnosprawnych w zakładach pracy, które utraciły status zakładu pracy chronionej, część osób nadal pozostaje w zatrudnieniu.    Ścisłe określenie liczby osób niepełnosprawnych, które utraciły miejsca pracy na skutek zatrudnienia, jest trudne, gdyż pracodawcy występujący o uchylenie statusu zakładu pracy chronionej nie zawsze informują o liczbie zwolnionych osób niepełnosprawnych. Często podawana jest przez pracodawców informacja ˝zatrudnienie poniżej 20 osób˝ - zdarza się, iż mimo utraty statusu zakładu pracy chronionej pracodawcy nie dokonują redukcji etatów.    Sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy będzie się zapewne zmieniać w najbliższych miesiącach, lecz obecnie nie obserwuje się lawinowych zwolnień osób zatrudnionych w zakładach pracy chronionej.    Pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, wychodząc naprzeciw niepokojom pracodawców i osób niepełnosprawnych, przygotował do realizacji w 2000 r. różne programy celowe, m.in.: ˝Braille 2000˝ i ˝Sezam˝. Jednocześnie trwają prace nad nowym programem dla zakładów pracy chronionej prowadzących działalność w zakresie handlu detalicznego, w tym towarami akcyzowymi, pod nazwą ˝Merkury˝.    Program ˝Braille 2000˝ służy pomocą finansową - poprzez refundację wynagrodzeń osób niepełnosprawnych ze schorzeniami narządu wzroku zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w wysokości 75% najniższego wynagrodzenia - pracodawcom prowadzącym zakłady pracy chronionej zatrudniającym osoby niewidome. Celem programu jest utrzymanie zatrudnienia osób niewidomych oraz zmniejszenie kosztów bezpośrednich w zakładach pracy chronionej. Uruchomienie ww. programu w tym zakresie wychodzi naprzeciw rozwiązaniom systemowym zaproponowanym w autopoprawce do projektu nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniesionej przez rząd do parlamentu (druk nr 1462).    W projekcie ww. autopoprawki zostały uwzględnione starania środowiska osób niepełnosprawnych dotyczące promowania zatrudnienia osób niewidomych poprzez włączenie osób niepełnosprawnych ze schorzeniem narządu wzroku zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w refundację wynagrodzeń, analogicznie jak w stosunku do osób chorych psychicznie, upośledzonych umysłowo lub chorych na epilepsję.    Program ˝Sezam˝ będący formą pomocy zakładom pracy chronionej zagrożonym utratą płynności finansowej na utrzymanie istniejących miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych. Program przewiduje dwie formy pomocy dla pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej: dofinansowanie do odsetek od kredytów bankowych zaciągniętych na zapłatę podatku VAT oraz pożyczki udzielanej na ten cel.    Rząd nie przewiduje powrotu do rozwiązań dotyczących zwolnień i ulg podatkowych dla zakładów pracy chronionej, jaki obowiązywał w latach 1991-2000.    System rehabilitacji zawodowej i wspierania zatrudnienia osób niepełnosprawnych wymagał modyfikacji m.in. z następujących względów:    - proces integracji z Unią Europejską wymaga dostosowania polskiego ustawodawstwa, w tym również w zakresie prawa podatkowego, do ustawodawstwa występującego w krajach Unii Europejskiej,    - istnieje pilna potrzeba skorelowania przepisów ustawy z rozwiązaniami wprowadzonymi w wyniku reformy administracyjnej państwa, systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowia oraz zapowiadanych zmian przepisów podatkowych oraz usunięcia niespójności niektórych przepisów,    - korzyści osiągane przez niektórych pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne są niewspółmiernie wysokie w porównaniu z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi na szeroko rozumianą rehabilitację.    W Sejmie RP został złożony projekt ustawy, w którym przewidziane są nowe rozwiązania dotyczące m.in. wprowadzenia systemu wsparcia dla pracodawców i stworzenia takiego stanu prawnego, który będzie skutecznie motywował pracodawców do zatrudniania osób niepełnosprawnych oraz ukierunkuje wydatkowanie środków publicznych bezpośrednio na działania służące wyrównywaniu szans osób niepełnosprawnych poszukujących pracy.    Intencją zmian jest likwidacja nierówności pracodawców wobec prawa poprzez skierowanie mechanizmów ekonomicznych, promujących zatrudnienie osób niepełnosprawnych, do wszystkich pracodawców funkcjonujących na rynku pracy oraz powiązanie preferencji z liczbą zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz strukturą niepełnosprawności zatrudnionych pracowników.    Przyjęcie takiego założenia pozwoli na promowanie zatrudnienia i tworzenia miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych u wszystkich chętnych do takiej współpracy pracodawców, bez podziału na rynek zakładów pracy chronionej i pozostałych pracodawców.    Do uzyskania preferencji ekonomicznych w postaci dotacji oraz różnych form pomocy ze strony Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych będzie uprawniać pracodawcę stosowny wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz zatrudnienie odpowiedniej liczby osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a więc zaliczenie do odpowiedniej kategorii od A do F. Natomiast wysokość uzyskanych dotacji będzie ściśle zależała od liczby zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz stopnia niepełnosprawności pracowników.    Należy zaznaczyć, że funkcjonujące obecnie zakłady pracy chronionej byłyby w nowym systemie zaliczone do odpowiedniej kategorii, w zależności od wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a proponowany system utrzymuje dotychczasowe formy pomocy ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych dla pracodawców, takie jak: subwencje, pożyczki, pomoc w spłacie kredytów bankowych. Zatem zakłady pracy chronionej mogą bez zmian wpisać się w nowe rozwiązania proponowane w niniejszym projekcie.    Projekt przewiduje także możliwość utrzymania statusu zakładu pracy chronionej oraz uzyskania go przez nowych pracodawców w nieco zmienionej formie - z mocy prawa, po spełnieniu określonych ustawowo warunków.    W projekcie utrzymano też dotychczasowe dofinansowanie składek na ubezpieczenia społeczne - odpowiednio do zaangażowania pracodawców w zatrudnianie osób niepełnosprawnych - poszerzając krąg pracodawców korzystających z tego typu preferencji.    Jednocześnie należy uporządkować uprawnienia osób niepełnosprawnych oraz skorelować przepisy ustaw z rozwiązaniami wprowadzonymi w wyniku reformy administracyjnej państwa, systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz usunięcia niespójności w niektórych z nich.    Projekt ma poprawić funkcjonowanie organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz innych jednostek i podmiotów działających na rzecz osób niepełnosprawnych poprzez doprecyzowanie i poszerzenie kompetencji pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych w zakresie nadzoru i kontroli realizacji zadań wynikających z ustawy.    Jednocześnie należy zaznaczyć, że w projekcie wykorzystano m.in. uwagi zgłoszone przez rzecznika praw obywatelskich, Najwyższą Izbę Kontroli, organy kontroli skarbowej oraz osoby niepełnosprawne i podmioty działające na ich rzecz.    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 17 maja 2000 r.