Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie możliwości odroczenia pełnienia zasadniczej służby wojskowej przez poborowych ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, na interpelację pana posła Witolda Tomczaka w sprawie możliwości odraczania zasadniczej służby wojskowej ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego (4145), uprzejmie proszę o przyjęcie następującego stanowiska.    Problematyka udzielania poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej uregulowana jest przepisami art. 39-42 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (DzU nr 50, poz. 500). W związku z tym dokonanie ewentualnej nowelizacji zasad w ww. sprawie wymagałoby przede wszystkim zmian w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP.    Należy jednak zwrócić uwagę, że zmiana powyższej ustawy, dokonana w dniu 7 maja 1999 r., zniosła odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz z tytułu bycia tzw. jedynym żywicielem rodziny. Odstąpienie od tych odroczeń podyktowane zostało zasadą przestrzegania równości w zakresie spełniania powszechnego obowiązku służby wojskowej przez wszystkich obywateli. W tym przypadku przyjęto założenie, że wykonywanie jakiegokolwiek zawodu nie powinno stanowić tytułu do odroczenia służby wojskowej, w tym również ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Uprzywilejowanie poborowych - rolników prowadziłoby w konsekwencji do naruszenia zasady powszechności spełnienia obowiązku służby wojskowej, gdyż z przywileju odroczenia służby wojskowej (a de facto przywileju jej nieodbycia) nie korzystają inne grupy zawodowe.    Ponadto informuję, że obowiązujący od dnia 1 lipca 1999 r. przepis art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy wprowadził nowy tytuł odroczeniowy ˝ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego˝. Zgodnie z nim prowadzenie gospodarstwa rolnego, ale nie tylko, bo także i innej działalności gospodarczej, również może być traktowane jako ważna sprawa osobista lub rodzinna i stanowić przesłankę do udzielenia odroczenia. Decyzję w tym przedmiocie podejmuje wojskowy komendant uzupełnień na wniosek zainteresowanego poborowego. Zaznaczyć należy, że jest to odroczenie jednorazowe, udzielane na okres od 3 do 12 miesięcy, a ponadto nie można go udzielić, jeżeli spowodowałoby to nieodbycie zasadniczej służby wojskowej.    Przedkładając Wysokiej Izbie projekt omawianych wyżej zmian, wnoszono jednocześnie o wprowadzenie przepisu przejściowego, na mocy którego poborowi korzystający z odroczeń w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad mogliby korzystać z nich na warunkach obowiązujących wcześniej. Propozycja ta nie została przez Sejm uwzględniona i tym samym powstała bardzo trudna sytuacja dla wielu poborowych.    Pozwolę sobie wszakże podkreślić, iż w opinii Ministerstwa Obrony Narodowej wspomniana nowelizacja ustawy była w pełni zasadna, a powrót do przepisów obowiązujących uprzednio jest niecelowy i społecznie nieuzasadniony, chociażby z konieczności przestrzegania konstytucyjnej zasady równego traktowania obywateli względem obowiązków wobec państwa.    Ponadto skrócenie zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy spowodowało zwiększone potrzeby na poborowych powoływanych do służby. Jednocześnie z każdym rokiem maleje ilość poborowych przeznaczonych do odbycia zasadniczej służby wojskowej, np. w 1995 r. 111 tys., a w 1999 r. ok. 86 tys. Sytuacja ta wymusiła konieczność zmian zasad udzielania odroczeń w celu pozyskania niezbędnej ilości poborowych dla zaspokojenia potrzeb osobowych jednostek wojskowych.    Pomimo tego w 1999 r. odroczonych ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego było ponad 45 tys. poborowych. W styczniu br. do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej przeniesiono z tej liczby blisko 12 tys. poborowych (uroczonych w 1975 r.).    Aktualnie ponad 31,5 tys. poborowych, którzy w 1999 r. uzyskali odroczenie ze względu na prowadzenie gospodarstwa, w świetle obowiązujących przepisów, podlega obowiązkowi służby wojskowej.    Pragnę poinformować pana marszałka, że doceniając rangę problemu, zainicjowano w resorcie obrony narodowej prace nad przygotowaniem stosownych rozwiązań idących w kierunku zminimalizowania skutków zmian przepisów wprowadzonych ustawą z dnia 7 maja 1999 r. Ponadto prowadzi się stosowne prace analityczno-studyjne mające na celu wypracowanie zasad odbywania zasadniczej służby wojskowej w kilku okresach, a w tym na tworzenie dogodniejszych możliwości odbywania służby przez poborowych - rolników.    Pragnę również poinformować pana marszałka, że dostrzegając trudną sytuację poborowych, którzy korzystali z odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu wejścia w życie znowelizowanych zasad udzielania odroczeń (tj. w dniu 1 lipca 1999 r.) i spełnialiby obecnie warunki do kontynuowania takiego odroczenia, Ministerstwo Obrony Narodowej określiło następujący tryb postępowania wojskowych komendantów uzupełnień wobec tej grupy poborowych:    - informować poborowych o możliwości uzyskania odroczenia w trybie art. 39 ust. 3 przedmiotowej ustawy i w miarę możliwości udzielać odroczeń poborowym, którzy w 1999 r. korzystali z tego tytułu, oczywiście jeśli nadal prowadzą gospodarstwo rolne i wystąpią o to odroczenie;    - rozpatrywać każdy przypadek w trybie indywidualnym i w miarę potrzeby zasięgać opinii właściwych wójtów (burmistrzów), którzy najlepiej znają sytuacje poborowych - rolników;    - w przypadku powoływania kierować się zasadą terytorialności, tzn. powoływać do odbycia zasadniczej służby wojskowej w jednostkach wojskowych stacjonujących najbliżej miejsca ich zamieszkania;    - w stosunku do poborowych urodzonych w 1976 i 1977 r. powołanie realizować jedynie ostatecznie, zaś poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej do 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli 24 lata życia, zgodnie z art. 46 ust. 1 przenosić do rezerwy bez odbycia takiej służby.    Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, pozwolę sobie wyrazić nadzieję, że uzna je pan marszałek za uzasadnione.    Z poważaniem    Minister    Bronisław Komorowski    Warszawa, dnia 12 lipca 2000 r.