Debaty sejmoweVII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie porozumienia ministrów środowiska oraz rolnictwa i rozwoju wsi zawartego 30 maja 2003 r. w Lublinie, a dotyczącego współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju na terenach wiejskich

   Wielce Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Czesława Śleziaka w sprawie realizacji ˝Porozumienia Ministrów Środowiska oraz Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartego 30 maja 2003 r. w Lublinie w sprawie współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju na terenach wiejskich˝ (przekazaną mi przy piśmie Pana Marszałka nr SPS-0202-10342/05 z dnia 29 czerwca br.), uprzejmie przedkładam Panu Marszałkowi poniższe wyjaśnienia.    Ministerstwo Środowiska (MŚ) od lat realizuje zadania, które mają na celu propagowanie i wdrażanie zasad zrównoważonego rozwoju na terenach wiejskich. Do takich działań należą:    1) prowadzenie Konkursu Ministra Środowiska ˝Lider Polskiej Ekologii˝, który daje możliwość uhonorowania i promowania jednostek, które zasadę zrównoważonego rozwoju przyjęły za podstawę swej działalności. W siódmej edycji Konkursu, która obejmowała rok 2003, w kategorii ˝gmina/związek gmin˝ wprowadzono podkategorie: ˝gmina wiejska˝ oraz gmina ˝miejsko-wiejska˝. W latach 2003-2004 laureatami Konkursu zostały:    - Gmina Łapy za ˝Modernizację systemu ciepłowniczego z zastosowaniem biomasy w Mieście Łapy i pomp ciepła w otulinie Narwiańskiego Parku Narodowego˝ (2003 - gmina miejsko-wiejska),    - Gmina Krynki za ˝Kompleksowe działania proekologiczne na rzecz zrównoważonego rozwoju Gminy Krynki˝ (2003 - gmina wiejska),    - Celowy Związek Gmin CZG-12, Długoszyn za ˝Kompleksowy regionalny program gospodarki odpadami˝ (2003 - związek gmin),    - Miasto i Gmina Nowa Dęba za ˝Kompleksowe działania Gminy na rzecz ochrony środowiska˝ (2004 - gmina miejsko-wiejska),    - Gmina Korycin za ˝Kompleksowe działania Gminy Korycin w dziedzinie ochrony środowiska w latach 1992-2004˝ (2004 - gmina wiejska);    2) współpraca z Fundacją Akademia Dobrych Pomysłów z Dąbrowy Górniczej przy realizacji ogólnopolskiego programu społecznego ˝Wypalanie traw zabija ludzi, zwierzęta, środowisko. STOP! Nie wypalaj - nie zabijaj!˝ (informacje o akcji są dostępne na stronie www.adp.org.pl/trawy);    3) przekazywanie różnorodnych materiałów edukacyjno-informacyjnych (książki, multimedia, plansze, plakaty itp.) jako pomocy dydaktycznych dla zainteresowanych przedszkoli, szkół wszystkich szczebli, samorządów terytorialnych i organizacji pozarządowych działających na terenach wiejskich. Rocznie wysyłanych jest ok. 30 paczek z materiałami;    4) wspieranie realizacji konkursów ekologicznych organizowanych na terenach wiejskich, m.in. poprzez przekazywanie materiałów edukacyjno-informacyjnych na nagrody dla laureatów. Rocznie wspomagamy organizatorów ok. 15 takich konkursów.    Chciałbym także poinformować, że Minister Środowiska corocznie obejmuje patronat nad kilkunastoma konferencjami, seminariami i innymi imprezami informacyjno-edukacyjnymi, których tematyka związana jest z rozwojem zrównoważonym terenów wiejskich. Świadczy to o wadze przywiązywanej do tej problematyki.    W zakresie tworzenia tzw. zielonych miejsc pracy w sektorze leśnictwa nie były podejmowane specjalne działania w ramach tego porozumienia, gdyż w leśnictwie są one podejmowane standardowo, niezależnie od niego.    W okresach zwiększonej intensywności prac w leśnictwie znacznie wzrasta liczba osób zatrudnionych przy zalesieniach, odnowieniach i pielęgnacji lasów. Ponieważ osoby te są zatrudniane przez prywatnych wykonawców usług leśnych, MŚ nie posiada informacji o skali tego okresowego wzrostu zatrudnienia.    Lasy Państwowe (LP) uzyskały ponadto w 2002 r. dotację z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) na sprzątanie lasów, przy którym zatrudniły bezrobotnych. NFOŚiGW odstąpił od dotowania tego działania, więc LP kontynuowały sprzątanie lasów z własnych środków - w 2003 r. przeznaczyły na ten cel 4,4 mln zł, w 2004 r. 4,5 mln zł, a w 2005 r. zaplanowano 6,0 mln zł. Przy pracach tych zatrudniano średnio 600 bezrobotnych przez 6 miesięcy.    Departament Leśnictwa MŚ od października 2002 r. ściśle współpracuje z Departamentem Rozwoju Obszarów Wiejskich (dawniej Departamentem Pomocy Przedakcesyjnej i Funduszy Strukturalnych) MRiRW. Współpraca ma charakter ciągły - jest realizowana przez codzienne kontakty i spotkania, zwoływane w zależności od bieżących potrzeb. Działania Departamentu Leśnictwa w tym zakresie obejmowały dotąd:    - uzgodnienie problematyki leśnictwa zawartej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006;    - wkład merytoryczny do programowania Działania 5 (˝Zalesianie gruntów rolnych w ramach PROW˝); w tym celu w listopadzie 2002 r. powołano Zespół Roboczy ds. Leśnictwa, w skład którego weszli przedstawiciele obu resortów oraz Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych (DGLP) i Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;    - udział w pracach niemieckich misji eksperckich w ramach projektu bliźniaczego PHARE ˝Budowa instytucji do wdrażania programów rolno-środowiskowych i zalesieniowych˝ (wraz z przedstawicielami DGLP i Instytutu Badawczego Leśnictwa);    - udział w przygotowaniu tekstów rozporządzeń ˝zalesieniowych˝ do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz zawartości planu zalesienia (wraz z przedstawicielami DGLP);    - udział w ramach doradztwa w szkoleniach dla leśniczych LP i przedstawicieli starostw w zakresie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych w ramach PROW oraz przygotowania planów zalesienia gruntów rolnych (wraz z przedstawicielami DGLP).    Należy dodać, że w tekście omawianego porozumienia nie uwzględniono współpracy, jaka rozwinęła się między wymienionymi departamentami obu resortów, w programowaniu działań w ramach SPO ˝Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich - Przywracanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego naturalną katastrofą i/lub pożarem oraz wprowadzenie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych˝. Objęła ona obszary klęski po huraganie w 2002 r. w lasach Puszczy Piskiej i okolicach, a później także inne obszary wiatrołomów (m.in. w Beskidach).    Od połowy 2004 r. do połowy 2005 r. oba resorty współdziałały w opiniowaniu projektu nowego rozporządzenia Rady dotyczącego wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w latach 2007-2013 przez Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Rozporządzenie to znacznie rozszerza instrumenty wspierania leśnictwa, przede wszystkim lasów prywatnych.    Wkrótce rozpoczną się konsultacje problematyki leśnictwa w pierwszej wersji Programu Operacyjnego Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przygotowanego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.    Ponadto miały miejsce robocze kontakty przedstawicieli MŚ z przedstawicielami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w ramach realizacji projektu Phare PL0105.02 ˝Wdrażanie Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 na terenie Polski˝, polegające na:    - zaproszeniu przedstawiciela MRiRW do członkostwa w Komitecie Sterującym projektu PL0105.02,    - zapraszaniu przedstawicieli MRiRW do udziału w seminariach i spotkaniach organizowanych w ramach projektu, np. dotyczących wyznaczania i funkcjonowania korytarzy ekologicznych, systemu zarządzania siecią Natura 2000, metod monitoringu czy sposobów raportowania,    - współpracy w zakresie uzgadniania dziewięciotomowej monografii ˝Poradniki ochrony siedlisk i gatunków - podręcznik metodyczny˝.    Do realizacji postanowień porozumienia przyczyniały się też następujące działania podejmowane przez MŚ:    I. Propagowanie większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii    Odnawialne źródła energii mogą stanowić istotny udział w bilansie energetycznym poszczególnych gmin, powiatów, a nawet województw. Potencjalnie największym odbiorcą ˝zielonej energii˝ może być rolnictwo, gdyż największe nadzieje w Polsce na szersze wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych wiąże się z biomasą, której udział w bilansie paliwowym energetyki odnawialnej rośnie z roku na rok. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, w tym uprawy roślin energetycznych, może przyczynić się do ożywienia gospodarczego i społecznego na obszarach wsi i małych miast, a także do poprawy wizerunku danego regionu jako wdrażającego technologie przyjazne środowisku. Ich stosowanie zwiększa również bezpieczeństwo energetyczne poprzez zróżnicowanie źródeł energii i pozwala na rozwój lokalnego rynku pracy. W przypadku wykorzystania biomasy powstają miejsca pracy stworzone na cały okres utrzymywania danej instalacji, związane z koniecznością obsługi urządzeń oraz zaopatrywaniem w biopaliwa (pozyskiwanie, przetwarzanie, transport).    W związku z powyższym Ministerstwo Środowiska popiera wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, w tym biomasy.    Poważnym czynnikiem umożliwiającym realizację na poziomie lokalnym inwestycji związanych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii jest dostępność środków pomocowych przeznaczanych na ich wsparcie. Ministerstwo Środowiska bierze udział w pracach legislacyjnych mających na celu zwiększenie dostępności takich środków. Przykładem może być obowiązujące od 1 maja 2004 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy publicznej na inwestycje związane z odnawialnymi źródłami energii (Dz. U. Nr 98, poz. 996). Akt ten umożliwia przekazywanie pomocy beneficjentom na zasadach zgodnych ze wspólnotowymi, bez konieczności występowania do Komisji Europejskiej o akceptację udzielania pomocy w indywidualnych przypadkach. W rozporządzeniu wskazano rodzaje inwestycji, które będą mogły liczyć na finansowe wsparcie, polegające m.in. na budowie lub modernizacji instalacji wytwarzania energii elektrycznej i ciepła z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii. Również zapisy ustawy Prawo ochrony środowiska umożliwiają wspieranie wykorzystania odnawialnych źródeł energii ze środków funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.    Obecnie rozpoczęły się prace zmierzające do aktualizacji ˝Strategii rozwoju energetyki odnawialnej˝ przyjętej przez Sejm RP w dniu 23 sierpnia 2001 r. W tym celu wykonana zostanie ekspertyza ˝Ocena Strategii rozwoju energetyki odnawialnej oraz kierunki rozwoju energetycznego wykorzystania biomasy rolniczej wraz z propozycją działań.˝ W ramach tego opracowania zostanie określony stan aktualnie stosowanych technologii i rozwiązań technicznych pozyskiwania i energetycznego wykorzystania biomasy rolniczej, wskazane zostaną prawne i ekonomiczne uwarunkowania rozwoju produkcji ciepła i energii elektrycznej przy wykorzystaniu biomasy rolniczej oraz zaproponowane będą instrumenty aktywizujące energetyczne wykorzystanie biomasy rolniczej. Opracowanie zawierać będzie propozycje przyszłych działań zwiększających możliwości i efektywność wykorzystania biomasy rolniczej i posłuży między innymi podjęciu w przyszłości efektywnych działań na rzecz propagowania i rozwoju energetyki odnawialnej opartej na wykorzystaniu biomasy.    II.Działania na rzecz proekologicznej modernizacji przemysłu rolno-spożywczego i ograniczania negatywnego wpływu produkcji rolniczej na środowisko przyrodnicze    Skutkiem transponowania do polskiego prawa dyrektywy 96/61/WE z 24.09.1996 r. w sprawie zintegrowanego zapobiegania i ograniczania zanieczyszczeń, zwanej popularnie dyrektywą IPPC, jest wprowadzenie dwóch podstawowych instrumentów, jakimi są: najlepsze dostępne techniki (BAT) i pozwolenia zintegrowane. W związku z tym na prowadzących instalacje objęte obowiązkiem posiadania pozwolenia zintegrowanego (m.in. instalacje z branży rolnej) nałożono nowe obowiązki.    Biorąc pod uwagę złożoność problemu określania i wdrażania wymagań najlepszej dostępnej techniki (BAT) w branży rolnej w Polsce, z inicjatywy Ministerstwa Środowiska utworzono Techniczną Grupę Roboczą (TGR), w skład której wchodzą przedstawiciele Ministerstwa Środowiska, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedstawiciele przemysłu, organizacji branżowych i jednostek naukowo-badawczych. Celem działania TGR jest pomoc prowadzącym tego typu instalacje we wdrażaniu najlepszych dostępnych technik poprzez wypracowanie polskich wytycznych branżowych.    W ramach ww. pomocy na zlecenie Ministerstwa Środowiska powstało opracowanie Instytutu Ochrony Środowiska dotyczące najniższych do osiągnięcia poziomów emisyjnych dla czterech branż, w tym dla hodowli drobiu i świń (˝Najniższe do osiągnięcia poziomy emisyjne dla następujących branż przemysłowych: rafinacja ropy naftowej i gazu, przemysł włókienniczy, hodowla drobiu i świń, wielkotonażowa produkcja organicznych związków chemicznych˝), które dostępne jest na stronie internetowej Ministerstwa Środowiska    www.mos.gov.p    l oraz na stronie internetowej IPPC POLSKA dostępnej z wcześniej wymienionej strony MŚ.    Jednocześnie na bieżąco podejmowane są działania mające na celu pomoc przedsiębiorcom branży rolnej w dostosowaniu instalacji do spełniania wymogów wynikających z najlepszej dostępnej techniki (BAT).    III.Działania na rzecz gospodarki odpadami na terenach wiejskich    Ministerstwo Środowiska współpracuje z resortem rolnictwa w zakresie gospodarki odpadami. W ramach współpracy organizowane były robocze spotkania, na których uzgadniano wspólne stanowiska w sprawach prowadzonych przez resorty środowiska i rolnictwa. Efektem uzgodnień było ustalenie interpretacji obowiązujących przepisów prawnych oraz ustalenie kierunku prowadzonych prac legislacyjnych dotyczących gospodarki odpadami na terenach wiejskich.    Spotkania, które miały miejsce w bieżącym roku, dotyczyły rekultywacji składowisk odpadów komunalnych zlokalizowanych w wyrobiskach pożwirowych oraz w sprawie odpadów: produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego.    Można uznać, że w treść porozumienia wpisują się także poniższe inicjatywy i działania:    1. W ramach polsko-brytyjskiego projektu bliźniaczego Phare PL01/IB/EN/01 ˝Ochrona zasobów wodnych przed zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego˝, realizowanego przez Ministerstwo Środowiska w latach 2002-2004, przeprowadzono następujące spotkania i szkolenia:    - w październiku 2003 r.: szkolenie wprowadzające z zakresu ogólnych zagadnień wynikających z wdrażania dyrektywy azotanowej oraz szkolenie umiejętności trenerskich dla szerokiego grona pracowników administracji publicznej [tj. MŚ, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ), Biuro Gospodarki Wodnej (BGW), Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej (RZGW), Krajowe Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (KCDRRiOW), Stacja Chemiczno Rolnicza (SChR), Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW)];    - w listopadzie 2003 r.: szkolenie z zakresu zagadnień rolniczych wynikających z wdrażania dyrektywy azotanowej, z udziałem Wojewódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego (WODR), KCDRRiOW, RCDRRiOW oraz SChR;    - warsztaty nt. programów działań na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia azotanami pochodzenia rolniczego;    - w kwietniu 2004 r.: spotkanie polskich ekspertów z RZGW, SChR, WODR oraz KCDRRiOW z ekspertami z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Irlandii Północnej, w sprawie programów szkoleniowych dla rolników nt. dyrektywy azotanowej.    2. W 2003 r. Ośrodek Szkoleniowy Regionalnego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich w Przysieku opracował, na zlecenie Ministerstwa Środowiska, ˝Ramowy systemowy program szkoleniowy˝, przeznaczony dla rolników i doradców rolniczych w zakresie stosowania Dobrych Praktyk Rolniczych, w kontekście wdrażania dyrektywy 91/676/EWG. Opracowanie zostało przesłane przez Ministerstwo Środowiska do ośrodków doradztwa rolniczego.    3. W 2004 r. na zamówienie Ministerstwa Środowiska została opracowana ˝Informacja o źródłach i zasadach pozyskiwania środków unijnych na potrzeby realizacji zadań wynikających z programów działań wprowadzonych na obszarach szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego w ramach wdrażania Dyrektywy 91/676/EWG˝. Na podstawie ww. informacji została opracowana i wydana broszura informacyjna pod tym samym tytułem. Broszura została przekazana regionalnym zarządom gospodarki wodnej w celu udostępnienia wszystkim zainteresowanym stronom, w szczególności rolnikom.    4. Obecnie prowadzona jest współpraca z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, mająca na celu stworzenie wspólnej platformy działań pn. ˝Ramowa Dyrektywa Wodna a Rolnictwo˝, w odniesieniu do presji wywieranych na środowisko, a pochodzących z rolnictwa.    5. Obecnie MRiRW przygotowuje dwa istotne dokumenty: ˝Strategię rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa na lata 2007-2013 - z elementami prognozy do roku 2020˝ oraz Program Operacyjny Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, które mogą zawierać działania dotyczące sektora środowiskowego i rolniczego umieszczone w programach wodno-środowiskowych. Program wodno-środowiskowy określa podstawowe i uzupełniające działania zmierzające do poprawy lub utrzymania dobrego stanu wód w poszczególnych obszarach dorzeczy, a obowiązek jego opracowania do 2009 r. wynika z ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw. W powyższym zakresie współpraca pomiędzy Ministerstwem Środowiska a Ministerstwem Rolnictwa Rozwoju Wsi będzie kontynuowana.    Chciałbym również uprzejmie poinformować Pana Marszałka, że powołanie międzyresortowego zespołu ds. zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich (przewidziane w § 1 ust. 3 porozumienia) nie doszło do skutku ze względu na decyzję Prezesa Rady Ministrów o niepowoływaniu nowych i likwidacji części istniejących zespołów międzyresortowych (podyktowaną względami budżetowymi). Na skutek tego realizacja porozumienia nie została ujęta w ścisłe ramy formalne, które mogłyby usystematyzować współpracę między obydwoma ministrami w sposób przewidziany w porozumieniu (a skutkujący np. opracowywaniem corocznych informacji o realizacji porozumienia). Jednakże chciałbym podkreślić, że postanowienia i cele porozumienia są zasadniczo realizowane w miarę potrzeb i możliwości, a nawet podejmowana jest współpraca wykraczająca poza ramy porozumienia, jak np. w zakresie ww. zagadnień dotyczących sieci Natura 2000 czy przywracania potencjału produkcji leśnej zniszczonego naturalną katastrofą lub pożarem.    Z wyrazami głębokiego szacunku    Sekretarz stanu    Andrzej Mizgajski    Warszawa, dnia 18 lipca 2005 r.